آئین " پُرس" در گذر تاریخ و اسطوره
(جبال زاگرس از شمال غرب ایران آغاز و به جنوب شرق ختم میشود و با دامنه هایش
و دشت هایش محدودهای وسیع از سرزمین ایران را محصور می سازد.
این سرزمین از قدیم الایام مسکن اقوامی بوده که به "آسیانیکوس"یا "آزتیک" مشهورند.
از بازماندگان شناخته شده این اقوام می توان به لولوبی ها ،گوتی ها، کوسی ها ـ
(کاسی ها یا اُکسی ها )اشاره کرد که در کردستان و لرستان وبختیاری سکنی داشته اند.)۱
عید آغاز سال،در بین النهرین و به تقلید از ایشان در عیلام ،بخشی از جبال زاگرس ـ
در اصل عید بازگشت ایزد شهید شونده "دموزی"(DUMUZI)بود ـ
که بنا به نظر معتقدان هر ساله می مرد و باز می گشت.
مرگ او مرگ جهان گیاهی و حیات مجدد همان جهان بود.
در پی عزاداری هایی که برای ایزد شهیدشونده ، مظهرزندگی و مرگ جهان نباتی ،
انجام می یافت ـ (این اشکهای ریخته شده نماد باران ونوعی جادوی باران آوری وآب بود)ـ
ایزدبه شهادت رفته ـ از نو زنده می شد وبا همسر خویش که خود ایزدبانوی آب و عشق و جنگ بود ،
زندگی را از سر می گرفت تا سالی دیگر بر روی زمین ،
هر ساله میان رهبر ،در نقش این ایزد ، و کاهنه معبد بزرگ ،
در نقش ایزد بانو و همسر ایزد ،در روز باز گشت دموزی، که در ایام نوروز بود ،
ازدواجی مقدس در معبد انجام می یافت.
سپس ،در شهر و سراسر مملکت ،با پیروی از رهبر که مقدس شمرده می شد
که اعمالی با اعتبار ی کیهانی انجام می داد ،
مراسم ازدواج و عیاشی مقدس (ORGY) میان مردم به عمل می آمد.
اما در دیگر ادیان آسیای غربی که درست همین باور مرگ ایزد گیاهی شهید شونده را داشتند،
و آن را بنا به آیین های محلی اجرا می کردند ،
در شهادت این ایزد شهید شونده ، عزا داریهای عمومی بر پا میشد...
( سینه زنی ، زنجیر زنی ، زخم زدن به خویشتن و زاری ها و از وجوه عادی این عزاداریها بود)۲ ،
به ویژه ( زنان در گریستن و زاری کردن وظایف مشخصی ونقش مهمی داشتند)۳.
در میان بومیان ایران هم ُچنین عزا داریهای پیش از نوروز وجود داشته و دست کم ـ
در بخشهای از آن ُ از جمله ماورائ النهر و سر زمین عیلام بازمانده است.
مراسم " پُرس" که سابقه چندین هزار ساله دارد ،
امروزه هم مختصر تر و تلطیف شده تر ُدر مناطقی از ایران
در میان کرد ها و لر ها و بختیاری ها، هنوز به بهانه مرگ انجام می شود.
پی نوشت ۱ـ در گذر تاریخ ُ انتشارات میراث فرهنگی
۲ـ مهرداد بهار ُ از اسطوره تا تاریخ
۳ ـ صحفه OLMSTCd ,A ,P۱۱۹
۳ ـ صحفه OLMSTCd ,A ,P۱۱۹
" پُرس"
طرح وتحقیق و فیلم نامه وکارگردانی :
ایرج سالاروند
فیلمبردار :
بایرام فضلی
آهنگساز:
محمد سالاروند
تدوین :
ابراهیم سعیدی
صدا برداری وصدا گذاری :
امیر طوسی وعلی نوری
ترجمه:اسد امرایی
تهیه کننده :
مرکز گسترش سینمای مستند وتجربی
زمان ۱۳ دقیقه
۱۳۸۰
این فیلم به محبت کامران شیردل ـ
در ایران فقط در جشنواره مستند کیش نشان داده
شد.
جایزه اول جشنواره بیلبایو ،اسپانیا ۲۰۰۲
جایزه جشنواره در رومانی ۲۰۰۳
شرکت در فستیوال های فیلم ، کیش،
دانشگاه هنر های زیبای مجارستان، میلان ، کراکو ، مارسل افولس ،کلن، مونیخ ،بیلبایو ،داکار،دهلی، ،نیویورک،کانادا ـ تور ـ تورنتو،مونترال،ونکور ـ
انگلیس،دوبی،رومانی، سوئد،واشنگتن ،فرانسه..،